شمس الدين احمد
54
خزائن الملوك ( فارسى )
كه از خلف غشاى صفاق جانب درونى فروسو گذشته تا بمثانه مىرسند و هريك حالب به مقدار قلم سطبر مىباشد و راسهاى فرازين آنها كه پهنست بكليتين ملحق بود و راس پائين كه تنگترست بسطح زيرين مثانه رسيده از ما بين طبقات آن اندكى مؤرب گذشته در جوف مثانه مىكشايند و عروق مذكور را برانج نيز گويند و از شرائين دو شاخ سطبر از شاخهاى شريان بطنى و از آورده شاخهاى وريد اجوف تحتانيه و اوردهء جاذب كثيره در كليتين متفرق شدهاند بست و پنجم مثانه اما مثانه كه بانگريزى يؤريزى بلادر و بهندى پهكنا نامند عضويست كيسهمانند بلوطىشكل مركب از جسم عصبى الجوهر ذو طبقتين و از آورده و شرائين و طبقهء باطنيهء آن نسبت بطبقهء خارجيه وبيز و سخت موضوع شده كه بر حدت و لذع بول متحمل باشد و عصبى مجعول گرديده كه درك حدت مائيت به سهولت نمايد و بدان سبب قوت دافعهء آن به حركت آيد و طبقهء خارجيهء آن صفاقىست تا وقايت طبقهء باطنيه كند و بباعث دائم ترنجيدگى آن از امتلاى بول از پاريدگى محفوظ دارد و موضع مثانه در مردان خلف زهار و قدام معاى مستقيم و در نسوان خلف زهار و قدام رحم و معاى مستقيم و بالاى عنق الرحم واقعست و با پنج رباطات حقيقيه و پنج رباطات غير حقيقيه بموقع خويش قائم گرديده اما مثانهء نسوان از مثانهء مردان مستعرض زياده و مستطيل كم و به شكل بيضاوى مىباشد و منفعت مثانه جمع كردن بول و اخراج آن بطريق عنق يعنى نائزه است و كيفيت آن بدين نهجست كه پائين مثانه در سطح اندرونى آن وسعتى سه زاويهء المس دسم كثير الحس واقعست كه در دو زاويهء پسين آن حالبين مىكشايند و از يك زاويهء پيشين آن عنق يعنى نائزه آغاز مىشود و بصنع صانع حقيقى بر افواه منافذ مذكوره غشائى مفروشست پس مائيت بول از نواحى دو منفذ پسين مذكور الصدر در جوف مثانه مىريزد و هرگاه بيشتر جمع آيد طبقهء درونى مثانه با طبقهء برونى ملتصق شود و هر دو منفذ مذكور بسته گردد پس دافعهء مثانه بامر اللّه تعالى بول را از طريق عنق يعنى نائزه بيرون روان مىكند و نائزه كه مجرى البول نيز گويند در مردان ميان غدهء قداميه و در نسوان بالاى ديوار مقدم عنق الرحم واقع مىباشد و شرائين متفرقهء مثانه كه بر هر پهلو چهار يا پنج مىباشد شاخهاى شرائين حرقفيهء غائره و اوردهء منتشرهء آن فروع وريدين حرقفيهء غائره و اعصاب منتسجهء آن شاخهاى شبكهء منسوجيهء قطنيه و شاخهاى جفت سوم و چهارم اعصاب العجزست بست و ششم انثيين اما انثيين كه بانگريزى تستيكلز و به فارسى خصيه و بهندى خايه نامند دو عضو رئيسست مستدير الشكل و ذى ثقب و در صفن